Trong những năm gần đây, các biện pháp tăng cường miễn dịch từ tự nhiên ngày càng được quan tâm. Táo đỏ (Ziziphus jujuba), còn gọi là Táo tàu hay Đại táo, là loại quả quen thuộc trong y học cổ truyền phương Đông với vai trò là vị thuốc bổ. Gần đây, các nghiên cứu hiện đại đã làm rõ hơn tác dụng điều hòa miễn dịch của táo đỏ, đặc biệt nhờ vào thành phần polysaccharide tự nhiên. Bài viết này sẽ tìm hiểu cách táo đỏ hỗ trợ tăng cường sức đề kháng và cải thiện sức khỏe.

1. Giá trị dinh dưỡng của táo đỏ

Táo đỏ chứa một loạt các chất dinh dưỡng có lợi giúp cơ thể tăng cường hệ thống miễn dịch. Các dưỡng chất có trong táo đỏ không chỉ cung cấp năng lượng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh.

• Chất chống oxy hóa: Táo đỏ rất giàu chất chống oxy hóa như flavonoid, polysaccharide và saponin. Những chất này giúp trung hòa các gốc tự do gây hại và giảm căng thẳng oxy hóa, từ đó bảo vệ các tế bào miễn dịch 1,2.
• Vitamin C: Táo đỏ chứa nhiều vitamin C, một chất dinh dưỡng quan trọng giúp kích thích sản sinh tế bào bạch cầu, tăng khả năng chống lại các bệnh nhiễm trùng​ 1.
• Polysaccharide: Đây là các hợp chất sinh học kích hoạt đại thực bào, giúp hệ miễn dịch phản ứng nhanh và hiệu quả hơn với tác nhân xâm nhập.2 

2. Vai trò của táo đỏ trong việc tăng cường miễn dịch

Táo đỏ có tác dụng điều hòa miễn dịch thông qua nhiều cơ chế, đồng thời kích thích cả miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch mắc phải. 

2.1. Tăng cường miễn dịch bẩm sinh

Miễn dịch bẩm sinh là tuyến phòng thủ đầu tiên của cơ thể, bao gồm hàng rào vật lý, tế bào thực bào và hệ thống bổ thể. Các nghiên cứu cho thấy polysaccharide từ táo đỏ có thể: 

Tăng chỉ số tuyến ức và lách

Tuyến ức và lách là hai cơ quan quan trọng trong hệ miễn dịch, đảm nhận vai trò sản sinh và biệt hóa tế bào miễn dịch. Trong một nghiên cứu, polysaccharide thô (CZSP) chiết từ Táo đỏ giúp tăng đáng kể chỉ số tuyến ức và lách ở chuột khi dùng liều 150 – 250 mg/kg/ngày, cho thấy tác dụng kích thích miễn dịch bẩm sinh phụ thuộc liều. Đặc biệt, phân đoạn chiết xuất giàu pectin có mức độ ester hóa cao (49%) – yếu tố có thể liên quan đến hiệu quả sinh học cao.3 

Hoạt hóa đại thực bào

Đại thực bào (macrophage) là tế bào miễn dịch bẩm sinh quan trọng, có khả năng nhận diện, nuốt và tiêu diệt vi sinh vật gây bệnh, đồng thời gửi tín hiệu điều hòa miễn dịch và hỗ trợ làm lành tổn thương. Polysaccharide từ Táo đỏ đã được chứng minh có khả năng hoạt hóa đại thực bào. Trong nghiên cứu này, tế bào THP-1 được biệt hóa thành đại thực bào và xử lý với polysaccharide HJP từ Táo đỏ ở nồng độ 0,24 và 0,48 mg/mL. Kết quả cho thấy HJP làm tăng rõ rệt khả năng thực bào: tỷ lệ thực bào tăng từ 6,86% lên 16,7%, và chỉ số thực bào từ 1,04 lên 1,40, cho thấy tiềm năng tăng cường chức năng miễn dịch bẩm sinh. 4,5 

Tăng biểu hiện gen cytokine

Morteza Yousefi, một nhà sinh vật học đã nghiên cứu tác dụng tăng cường miễn dịch của Táo đỏ trên cá chép (Cyprinus carpio). Cá được cho uống nước ép Táo đỏ ở nồng độ 0,25%, 0,5% và 1%. Kết quả cho thấy nồng độ 0,5% làm tăng biểu hiện gen cytokine và hoạt động enzyme protease tại niêm mạc, giúp tham gia vào quá trình “tiêu hóa” các vi khuẩn gây bệnh và kích hoạt các quá trình chết tế bào lạ (apoptosis) 6. Nghiên cứu cho thấy Táo đỏ có thể tăng cường đề kháng tự nhiên ở cá, gợi mở tiềm năng thay thế kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản. 

Ức chế hệ thống bổ thể

Hệ thống bổ thể là thành phần then chốt của miễn dịch bẩm sinh, hoạt động theo cơ chế kích hoạt dây chuyền để chống tác nhân gây bệnh. Nghiên cứu in vitro cho thấy polysaccharide CZSP từ Táo đỏ có khả năng ức chế hoạt hóa bổ thể ở nồng độ 25 mg/mL ức chế 22% và đạt 72% ở 125 mg/mL, sau đó hiệu quả gần như bão hòa.3 

Điều hòa sản xuất cytokine 

Cytokine là các protein hoặc glycoprotein nhỏ do tế bào miễn dịch tiết ra, đóng vai trò truyền tín hiệu giữa các tế bào trong đáp ứng miễn dịch, viêm và phục hồi tổn thương. Khi xử lý tế bào đại thực bào RAW 264.7 với dịch chiết Táo đỏ (0 – 3 mg/mL), nồng độ các cytokine IL-1β, IL-6 và TNF-α tăng từ 4 – 9 lần, cho thấy khả năng kích hoạt miễn dịch. Tuy nhiên, trong mô hình viêm mạn tính cảm ứng bởi LPS – một mô hình viêm thường dùng trong nghiên cứu, Táo đỏ lại làm giảm sản xuất các cytokine này, cho thấy tác dụng điều hòa miễn dịch phụ thuộc điều kiện viêm.1 

Tác dụng chống viêm

Viêm mạn tính làm suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng. Dịch chiết Táo đỏ (200 – 400 mg/kg) cho thấy hiệu quả kháng viêm trên mô hình chuột viêm cấp và mạn, thể hiện qua giảm mô viêm và nồng độ nitrit/nitrat. Ở nồng độ 100 – 500 μg/mL ức chế sản xuất nitric oxide và giảm tăng sinh tế bào miễn dịch. Táo đỏ còn làm giảm 60% hoạt hóa NF-κB và ức chế TNF-α nhờ phân đoạn triterpene. Trên mô hình gây viêm đại tràng kết hợp ung thư ở chuột, chiết xuất làm giảm viêm và ức chế IL-6, NF-κB, JAK1, STAT3, cho thấy tác động rõ trên trục tín hiệu viêm mạn. 1 

Tác dụng chống oxy hóa bảo vệ sức khỏe miễn dịch

Căng thẳng oxy hóa có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ bị tổn thương hơn trước các bệnh tật. Nhờ hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào, táo đỏ giúp giảm thiểu tổn thương oxy hóa, bảo vệ các tế bào miễn dịch khỏi bị phá hủy​ 1. Việc giảm căng thẳng oxy hóa giúp kéo dài tuổi thọ và hiệu quả của các tế bào miễn dịch, từ đó tăng cường khả năng tự bảo vệ của cơ thể. 

2.2. Tăng cường hệ miễn dịch mắc phải

Bên cạnh miễn dịch tự nhiên, Táo đỏ còn tác động lên miễn dịch mắc phải bằng cách kích thích tế bào T-helper, từ đó hỗ trợ hoạt hóa tế bào B tạo kháng thể, giúp cơ thể ghi nhớ và phản ứng nhanh hơn với tác nhân gây bệnh đã từng gặp.​2 

Kích thích tăng sinh tế bào lympho

Tế bào lympho ở lách gồm tế bào T và B – thành phần cốt lõi của miễn dịch mắc phải. Trong mô hình nuôi cấy tế bào lách chuột, polysaccharide từ táo đỏ thúc đẩy tăng sinh tế bào rõ rệt, đặc biệt ở phân đoạn giàu pectin. Hiệu quả tăng sinh xảy ra ngay cả khi không có hiện diện chất kích thích miễn dịch ConA và đạt mức tối đa ở 200 mg/mL; khi kết hợp với ConA, hiệu quả cao nhất chỉ cần liều 30 mg/mL. Ngoài ra, polysaccharide tan trong nước còn làm tăng kích thước và số lượng tế bào lympho sau 3 ngày nuôi cấy, cho thấy khả năng kích hoạt miễn dịch rõ rệt.3 

Tăng cường sản xuất kháng thể

Polysaccharide liều cao của Táo đỏ làm tăng đáng kể giá trị hemolysin (HC50, Half Hemolytic Complement 50) trong huyết thanh chuột. HC₅₀ càng cao thì lượng kháng thể đặc hiệu trong huyết thanh càng mạnh, cho thấy phản ứng miễn dịch tốt. Nghiên cứu cho thấy Táo đỏ có thể kích thích đáp ứng miễn dịch dịch thể.5 

Điều hòa miễn dịch qua trung gian tế bào T

Liều cao của hợp chất polysaccharid chiết xuất từ Táo đỏ được chứng minh có tác dụng ức chế đáng kể phản ứng quá mẫn chậm (DTH) ở chuột. DTH là một phản ứng miễn dịch qua trung gian tế bào T, và sự ức chế này gợi ý rằng Táo đỏ có thể điều hòa phản ứng miễn dịch tế bào và có khả năng chống viêm tiềm năng.5  

2.3. Tăng hệ miễn dịch đường ruột

Táo đỏ còn cải thiện miễn dịch thông qua điều hòa hệ vi sinh đường ruột, tăng vi khuẩn có lợi (Clostridiales, Ruminococcaceae), kích thích sản xuất SCFAs và kháng thể sIgA. Đồng thời, nó bảo vệ hàng rào ruột bằng cách duy trì lớp nhầy và liên kết tế bào, hỗ trợ vận chuyển kháng nguyên. Dịch chiết Táo đỏ còn kích hoạt tế bào đuôi gai, tăng CD4+, CD8+ và phối hợp tốt với liệu pháp anti-PD-L1. Anti-PD-L1 là một loại thuốc kháng thể giúp ngăn chặn protein PD-L1 – phân tử mà tế bào ung thư dùng để “né” hệ miễn dịch. Nhờ đó, thuốc giúp tế bào T nhận diện và tiêu diệt ung thư hiệu quả hơn, trở thành một liệu pháp miễn dịch hiện đại trong điều trị ung thư.7 

3. Kết luận

Táo đỏ (jujube) là thực phẩm giàu giá trị với khả năng tăng cường miễn dịch thông qua việc kích hoạt tế bào miễn dịch và điều hòa cytokine, hỗ trợ cả miễn dịch tự nhiên và mắc phải. Nhờ đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, Táo đỏ giúp bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật. Bổ sung Táo đỏ vào chế độ ăn hàng ngày là một cách tự nhiên và hiệu quả để nâng cao sức khỏe và hệ miễn dịch. 

Tài liệu tham khảo: 

1. Chen J, Tsim KW. A review of edible jujube, the Ziziphus jujuba fruit: a heath food supplement for anemia prevalence.Frontiers in pharmacology. 2020;11:593655. 
2. Kim H, Rahmawati L, Hong YH, Choi S-Y, Cho JY. Immunostimulatory effects of complex GPB through increased TNF-α expression and NK cell activation.Pharmacognosy Magazine. 2022;18(80)
3. Li J, Shan L, Liu Y, Fan L, Ai L. Screening of a functional polysaccharide from Zizyphus Jujuba cv. Jinsixiaozao and its property.International journal of biological macromolecules. 2011;49(3):255-259. 
4. Zhang L, Liu X, Wang Y, et al. In vitro antioxidative and immunological activities of polysaccharides from Zizyphus Jujuba cv. Muzao.International journal of biological macromolecules. 2017;95:1119-1125. 
5. Zou M, Chen Y, Sun-Waterhouse D, Zhang Y, Li F. Immunomodulatory acidic polysaccharides from Zizyphus jujuba cv. Huizao: Insights into their chemical characteristics and modes of action.Food Chemistry. 2018;258:35-42. 
6. Hoseinifar SH, Zou HK, Van Doan H, et al. Can dietary jujube (Ziziphus jujuba Mill.) fruit extract alter cutaneous mucosal immunity, immune related genes expression in skin and growth performance of common carp (Cyprinus carpio)?Fish & Shellfish Immunology. 2019;94:705-710. 
7. Jing N, Wang L, Zhuang H, Jiang G, Liu Z. Ultrafine jujube powder enhances the infiltration of immune cells during anti-PD-L1 treatment against murine colon adenocarcinoma.Cancers. 2021;13(16):3987.